XOA DỊU NHỮNG BẤT H̉A
Cuộc hôn nhân nào cũng có những tranh chấp và xung đột. Một nhà tâm lư học đă nói, "Hôn nhân là một băi chiến trường mà hai vợ chồng xử dụng đủ thứ vũ khí từ thời thượng cổ cho đến hiện đại. Các cuộc chiến tranh, lạnh và nóng, được dàn ra từ lúc bắt đầu cho đến khi chấm dứt cuộc sống chung". Vấn đề ở đây không phải là t́m hiểu xem có sự xung đột trong cuộc sống vợ chồng hay là không? Mà là làm thế nào để giải quyết những xung đột?
MƯỜI ĐIỀU KHÔNG NÊN LÀM
Khi có sự căi cọ tranh chấp giữa hai vợ chồng, thường có người nhất định phải thắng cuộc. Người này tin tưởng rằng thua kém người phối ngẫu trong một trận xung đột là làm hạ giá trị ḿnh xuống, cho nên bằng mọi cách và mọi giá, họ phải thắng.
Vũ khí họ thường dùng là:
1. Đổ lỗi cho đối phương: Người này thường t́m đủ mọi cách để buộc tội người kia trong những cuộc xung dột. Ngay cả khi lỗi lầm của ḿnh rất hiển nhiên, họ cũng t́m cách biện bác cho rằng chính hành dộng của đối phương là nguyên nhân khiến họ phải lầm lẫn. Nếu không thể đổ lỗi cho đối phương là nguyên nhân khiến họ phải làm những điều xấu xa, th́ họ lại đổ lỗi cho đối phương là không chịu để ư hoặc không chịu giúp đở họ chống trả lại với cám dỗ.
Đây là một loại vũ khí thông thường của những người yếu đuối nhưng lại rất tự ái, không bao giờ chịu nhận lỗi lầm. Đối với họ, ăn năn và sữa đỗi là dấu hiệu của hèn hạ, không thể chấp nhận được.
2. Dọa nạt: Dọa bỏ nhà đi, dọa ly dị, dọa gây nhiều điều bất tiện khó khăn cho gia đ́nh, dọa hủy hoại sự nghiệp, tài săn, hũy hoại cuộc đời, con cái. Những người này luôn luôn nhắm vào sự sợ hăi của vợ hay chồng để dọa nạt.
Những người có khuynh hướng dọa nạt thường không có một tinh thần sáng suốt cho dù họ có thực hành hay không những điều dọa nạt. Dùng h́nh ảnh phá hoại và sự sợ hăi của vợ, chồng, con cái để ǵn giữ gia đ́nh không phải là một giăi pháp xây dựng của một con người có đầu óc thăng bằng.
3. Đánh vào mặc cảm tội lỗi của người kia: Người xử dụng loại vũ khí này thường nhắc nhở những sự thiếu sót, không đầy đủ bổn phận, thiếu trách nhiệm của người bạn đời dể khiến cho họ cảm thấy khó chịu mà bỏ cuộc trong những lần tranh luận.
Họ bươi móc những điều bí mật trong gia đ́nh hay cá nhân của vợ hay chồng ra để hạ nhục hay làm tổn thương tinh thần. Đây là trường hợp của những người vợ hay chồng đă có những dấu vết không tốt trong quá khứ, và đă tin tưỡng vào sự rộng lượng tha thứ của người kia trước khi bước vào hôn nhân. Sự kiện những lỗi lầm xưa cũ được nhắc đi nhắc lại nhiều lần khiến nạn nhân cảm thấy không có cơ hội để làm điều tốt hay xây dựng một cuộc đời mới nữa.
4. Khóc lóc, cầu xin ḷng thương hại của đối phương. Không phải chỉ có đàn bà mới dùng phương pháp này, bạn sẽ rất ngạc nhiên nếu biết rằng không ít nam giới đă khóc lóc năn nĩ vợ dể họ phải mũi ḷng tội nghiệp mà ch́u theo ư muốn của ḿnh.
5. Càu nhàu, lăi nhăi, lầm bầm, nói suốt ngày khiến cho người ở bên cạnh phải điên tiết lên, chịu không nỗi nên dầu hàng dể cho dược yên thân. Nữ giới thường rất quen thuộc với cách thức này, và không những họ làm cho chồng sợ hăi mà c̣n làm cho con cái tránh né, và tất cả những người ở chung quanh phải thở dài.
6. Cười chê, nhạo báng kiến thức hoặc khả năng của người kia để cho họ phải tủi hổ mà chịu thua. Người có khả năng làm ra tiền nhiều nhất trong gia đ́nh thường là người áp dụng phương thức này để chế ngự người bạn đời của ḿnh mỗi khi họ muốn tranh luận hay phê b́nh. Người bị khinh thường dần dần đánh mất ḷng tự tin và tự trọng.
7. Đánh lạc hướng hoặc đưa dẫn câu chuyện đến một đề tài khác nếu thấy đề tài tranh luận không thuận lợi cho ḿnh. Rồi từ chuyện này dẫn qua chuyện khác, sự xung dột trở nên rộng lớn hơn, có thể đưa đến những hậu quả tai hại bất ngờ mà không người nào có thể tưởng được là có thể bắt đầu từ một câu chuyện nhỏ nhặt không mấy quan trọng.
Phương cách này thường xảy ra hết sức tự nhiên trong các cuộc tranh luận và thay v́ để giăi quyết một xung dột, nó thường bị chấm dứt với nhiều khó khăn thêm.
8. Thờ ơ, lạnh nhạt, xa lánh: Khi phải chạm trán với những xung đột xảy ra giữa hai vợ chồng, những người này thường t́m cách rút lui ngay lập tức. Họ từ chối nói chuyện, từ chối giăi thích cho dù có lỗi hay không. Họ tránh né, xa lánh người kia một cách cụ thể như bỏ đi chổ khác; hoặc rút lui trong tinh thần như không nói, không để ư, thờ ơ với mọi việc. Một vài câu nói quen thuộc thường được nghe đến là "Muốn sao cũng được", "Tôi không cần", "Muốn làm ǵ đó th́ làm", "Tới dâu th́ tới".
Chiến tranh kiểu này không có thắng hay bại, chỉ có một cái hố được dựng lên trong nhà, càng ngày càng rộng càng sâu, rộng và sâu đến nỗi không thể nào lấp được. Vợ chồng hiểu lầm nhau c̣n hơn hai người lạ mặt. V́ hai người lạ mặt c̣n cố gắng để hiểu nhau, c̣n những người này th́ nhất quyết không muốn hiểu.
9. Nhượng bộ: Công nhận người kia là đúng để cho gia đ́nh được êm ấm, khỏi căi cọ. Phương cách này mới nghe qua th́ có vẻ như là rất tốt để giải quyết những vụ xung đột, nhưng thật sự th́ có nhiều điều tai hại nằm lẫn bên trong.
Né tránh những cuộc xung đột không phải là một phương thức tốt nếu xảy ra thường xuyên. Người vợ hay chồng luôn luôn được người kia nhượng bộ sẽ trở nên độc đoán, không c̣n để ư đến quyền lợi hay t́nh cảm của người phối ngẫu, lúc nào cũng nghĩ rằng ḿnh đúng, không cần ăn năn tự giác và kiểm điểm hành vi của ḿnh nữa.
Trong khi người kia càng ngày càng bị ép bức sẽ trở nên bực bội, đau khổ, mất tự tin, không có tánh tự chủ, trở nên rụt rè và vụng về. Họ có thể dồn nén cảm nghĩ của ḿnh ở bên trong cho đến một ngày nào đó sẽ gây nên bùng nổ lớn.
10. Dùng vũ lực, đánh đá hoặc chưởi rủa nặng nề, tục tiểu để làm cho người bạn đời phải im lặng. Không cần phải nói nhiều, ai cũng biết đây là những hành vi bị lên án bởi tôn giáo, pháp luật, và xă hội. Chắc chắn là không một gia đ́nh nào có thể xây dựng được hạnh phúc trong hoàn cảnh này.
Tóm lại, 10 loại vũ khí kể trên thường đem đến chiến thắng trong các cuộc xung đột. Nhưng là những cuộc chiến thắng trên sự đổ nát của chính gia đ́nh ḿnh và của các cuộc đời liên hệ. Những phương thức này, nếu được xử dụng thường xuyên sẽ trở thành thói quen khó sửa đổi. Những thói quen này không những hủy hoại liên hệ vợ chồng, mà cũng sẽ hũy hoại những tương quan với mọi người chung quanh, khiến người xử dụng không thể ḥa hợp được với bất cứ người nào.
Nói tóm lại, để giải quyết những xung đột trong gia đ́nh, chúng ta phải t́m đến những phương cách có tính cách xây dựng hơn.
MƯỜI ĐIỀU NÊN LÀM
1. Nhận rơ vấn đề: Vấn đề cần phải biết trước nhất là, một gia đ́nh bị đổ vở đôi khi không nhất thiết phải v́ một người vợ xấu hay chồng xấu, cho dù đây là lư do chính yếu của các cuộc ly dị.
Vấn đề thứ hai là có nhiều điều không phải tự nhiên mà có như: hạnh phúc, sự tôn trọng, sự ḥa hợp, sự thông cảm, sự hiểu biết giũa hai vợ chồng. Chúng ta không thể mong đợi hay đ̣i hỏi những điều này phải hiện diện trong cuộc sống vợ chồng. Có hay không có những điều ấy là kết quả của việc làm và hành động của chúng ta.
2. Nói chuyện với nhau: Nói chuyện cùng nhau (communication) được đặt lên hàng đầu trong nghệ thuật liên hệ với người khác. Người nắm được nghệ thuật này là người thành công trong gia đ́nh cũng như ngoài xă hội.
Một cặp vợ chồng nếu không thể nói chuyện dược với nhau về những vấn đề cá nhân riêng tư là những người thường xuyên sống trong mhững hiểu lầm, bất măn. Những người vợ hay chồng này đ̣i hỏi người kia phải tự dộng biết được tất că những điều họ đang nghĩ hay đang làm, phải tự động biết tất că những ǵ xảy ra trong cuộc sống hàng ngày của họ và hiểu lư do của các hành dộng của họ. Nếu người kia không hiểu được th́ họ rất đau khổ.
Những người này cũng thường cho là họ rất hiểu vợ hay chồng của ḿnh bằng câu nói "đă sống chung với nhau 5 năm, 10 năm, 20 năm, 30 năm..". Họ căm thấy không cần phải nói chuyện với người kia để biết về những điều mà họ cho rằng ḿnh dă biết quá nhiều.
Kết quả cuộc sống của họ là những hiểu lầm liên tục xảy ra ngày này qua ngày khác. Cho nên việc đầu tiên mà họ phải làm là tập để nói chuyện với nhau. Bắt đầu là những câu chuyện vui làm cho không khí thân mật dễ dàng, những tin tức tốt để nâng cao tinh thần của người đối diện. Một khi đă quen ngồi nói chuyện với nhau mà không căm thấy ngượng ngùng kỳ cục, lúc ấy sẽ từ từ tiến đến những đề tài thân mật hơn một cách tế nhị và cẫn thận.
Cần một sự kiên nhẫn đặc biệt để xây dựng chiếc cầu thông căm trong trường hợp này. Đằng sau danh nghĩa vợ chồng, hai người này chẳng khác ǵ hai người xa lạ. Làm thế nào để chiếm lấy cảm t́nh và sự tin cậy của một người lạ? Đó là câu hỏi mà mỗi người phải tự trả lời.
3. Lắng nghe: Chịu ngồi xuống với nhau để thảo luận là một điều tốt. Nhưng biết cách nói chuyện với nhau lại c̣n tốt hơn. Những người biết cách truyền đạt tư tưởng của ḿnh một cách có hiệu quả và biết cách giao thiệp trong tinh thần ḥa hợp với người khác, luôn luôn là những người vợ hay chồng đầy hạnh phúc.
Nghệ thuật nói chuyện không bắt đầu với khả năng biện luận, nói năng hấp dẫn lôi cuốn, thuyết phục người nghe; mà nghệ thuật nói chuyện luôn luôn bắt đầu bằng sự "lắng nghe". Ít người thích ngồi yên để nghe thiên hạ nói? Nhất là phải ngồi nghe người vợ hay chồng ḿnh nói về những sự thiếu sót của ḿnh.
Nhưng không nghe th́ làm sao biết người kia đang đề cập đến chuyện ǵ? không nghe th́ làm sao biết được ḿnh đang bị hiểu lầm để mà giải thích? Chúng ta có thể sẽ rất ngạc nhiên khi biết người kia nghĩ về ḿnh như thế nào? Họ diễn dịch hành động của ḿnh như thế nào? Sự lắng nghe này sẽ giúp chúng ta thấy rơ những điều cần phải sửa chữa để lỗi lầm không bị tái diễn. Chúng ta thường hay quá chủ quan về ḿnh, nên nhiều khi cũng cần nghe ư kiến của người khác.
Lắng nghe người khác nói về ḿnh biểu lộ được cá tánh kiên nhẫn và khiêm nhượng. Không phải không nói tức là lắng nghe. Lắng nghe phải bày tỏ sự chú ư đến căm nghĩ của người khác và sự vui ḷng t́m hiểu vấn đề. Người vợ hay chồng có tánh kiên nhẫn lắng nghe chính là người chủ động trong gia đ́nh.
4. B́nh tĩnh, tự chủ: Đi kèm với sự lắng nghe là tánh tự chủ và b́nh tĩnh. Thành thật bày tỏ căm nghĩ với nhau, có thể kích thích căm giác của chúng ta rất mạnh. Người nghe có thể rất bực bội, tức giận, hay trở nên xúc động mềm yếu. Cho nên vợ hay chồng cần phải b́nh tĩnh trong khi nói chuyện.
Có nhiều việc tuy nhỏ nhặt, nhưng đem hết tất cả ra mà thảo luận trong một lúc th́ thế nào cũng có chiến tranh. Dĩ nhiên càng chóng giải quyết công việc th́ càng tốt. Nhưng nếu thời gian hay nơi chốn không thuận tiện, th́ nên kiên nhẫn và b́nh tĩnh chờ đợi dịp khác.
5. Làm một điều ǵ đó: Có nhiều khi chiến tranh đưa đến mau như một tia chớp khiến không người nào đủ thời gian chuẩn bị. Nếu thấy t́nh trạng gay cấn có thể xảy ra th́ ngừng nói ngay lập tức. Bỏ đi nơi khác, uống một ly nước lạnh, làm một điều ǵ đó để đầu óc được dịu xuống.
Một nhà tâm lư học đă đề nghị một biện pháp khôi hài nhưng rất hiệu nghiệm, "Mỗi khi cơn giận nỗi lên không đè nén được, bạn hăy rảo bước đến nh́n ḿnh ở trong gương. Chỉ cần thấy gương mặt đỏ bừng méo mó, mắt trợn trừng, miệng mồm đay nghiến hung hăng, là bạn sẽ mất hứng ngay lập tức. Không ǵ có thể làm bạn quên cơn giận mau bằng h́nh ảnh xấu xí của bạn trong gương. Ít nhất bạn cũng ngừng lại vài giây để sửa đỗi lại nét mặt cho chỉnh đốn cái đă.".
6. Nhận lỗi: Không phải khi nào lời nói cũng gây nên tai họa. Nếu có thể nói được với một tâm hồn b́nh tĩnh thành thật, th́ lời nói sẽ là viên thuốc chữa lành căn bệnh bất ḥa. Những lời xin lỗi nhỏ nhẹ nghiêm trang làm cuộc chiến ngưng ngay tức khắc. Lời nói phải phản ảnh ḷng thành thật, có ân t́nh, biết phục thiện, chứ không phải là những lời nhận lỗi mĩa mai, móc ḷ, cay đắng để choc giận đối phương thêm. Lời nhận lỗi không nên đi kèm với câu nói như "Tôi nhận lỗi rồi đấy, Ông hay Bà đă thơa măn chưa?".
7. Thông cảm và t́m hiểu: Thông cảm là hiểu được tại sao người kia có phản ứng như vậy mà không có thành kiến. Thông cảm không có nghĩa là công nhận những điều người kia nói hay làm là đúng, mà chỉ có nghĩa là ḿnh hiểu được lư do và ư nghĩa của hành động đối phương.
Thông cảm bằng cách không vội vàng phê b́nh chỉ trích bằng những lời hằn học buộc tội. Thông cảm bằng cách chấp nhận cho người khác có tư tưởng và ư nghĩ khác ḿnh và thâu nhận những kiến thức này để hiểu tâm lư của người kia hơn trong khi giao thiệp với họ. Thông cảm lấp dần cái hố cách biệt giữa hai vợ chồng và giúp đỡ hai người với hai tâm tánh khác nhau ḥa hợp được và tôn trọng lẫn nhau.
Nói chuyện với bạn bè, bà con của người hôn phối để t́m hiểu thêm về con người của vợ hay chồng. Biết những điều ǵ làm họ đau khổ, những điều ǵ làm họ vui sướng hạnh phúc. Bạn sẽ rất ngạc nhiên khi biết được những khía cạnh mà người bạn đời có thể v́ tự ái đă không bao giờ tâm sự với bạn.
T́m hiểu cặn kẽ vấn đề cũng ngăn căn được nhiều điều hiểu lầm tai hại, tránh sự lỡ bộ, ngượng ngùng v́ đă có những lời nói hay hành động hấp tấp, nông cạn.
8. Khôi hài: Óc khôi hài là một năng khiếu quí báu để ǵn giữ hạnh phúc trong gia đ́nh. Trong những lúc căng thẳng chỉ có những lời khôi hài đúng lúc mới có thể làm cho người kia cười được. Đă cất tiếng cười th́ cũng bớt giận.
Phước cho những người có vợ hay chồng có óc khôi hài. Tiếng cười cũng đóng góp rất nhiều trong sự giúp đở hai vợ chồng trăi qua được những khó khăn trong cuộc sống. Người hay cười c̣n làm cho những người ở gần vui lây và dễ chịu.
Kể những mẫu chuyện vui mà bạn nghe hay thấy hàng ngày với vợ hay chồng, bạn sẽ thấy họ vui vẻ, trẻ trung, hấp dẫn hơn với nụ cười trên môi. Không tin th́ bạn cứ nh́n trong gương xem có phải khi bạn cười là lúc bạn trông đẹp nhất không?
9. Không cố chấp: Có nhiều người vợ hay chồng đi đến dổ vở v́ tự ái muốn giữ những lời mà ḿnh đă thố ra trong khi giận dữ. Họ thường diễn tă hành động của ḿnh như là người ở trong thế "đang cưỡi cọp, không thể xuống dược". Đă lở nói rồi, th́ chỉ c̣n một cách là tiến tới trước tiếp tục làm cho xong mà thôi.
Thật ra bất cứ lúc nào bạn cũng có thể dừng lại. Những lời nói thốt ra vô ư trong khi giận dữ là những lời nói không đáng phải được giữ ǵn như những lời thề hứa một cách trân trọng.
10. T́m kiếm sự giúp đở: Điều nên làm cuối cùng là nếu nhận thấy cả hai vợ chồng đều không thể giăi quyết sự xung đột trong gia đ́nh được, th́ nên nhờ bạn bè, gia đ́nh giúp đở nếu có thể tin cậy nơi họ. Nếu không th́ nên t́m đến những chuyên viên về gia đ́nh để được cố vấn.
ĐỂ KẾT LUẬN
Hôn nhân là một sự kết hợp của hai cuộc đời đầy những dị biệt. Nếu hai vợ chồng có thể giải quyết những khác biệt một cách ḥa hoăn, hợp lư, chắc chắn đoạn đường của họ đi sẽ bớt rất nhiều gai góc. Và gia đ́nh chắc chắn sẽ đầm ấm, bền vững hơn.
Chúng ta bỏ ra rất nhiều th́ giờ để học hỏi mọi việc, nhưng lại không bỏ ra một giây phút nào để học làm vợ làm chồng, hay học cách giăi quyết những xung đột trong gia đ́nh. Đă đến lúc chúng ta cần phải biết điều ǵ thật sự quan trọng trong cuộc đời của chúng ta.
Thời gian trôi qua và tuổi tác tiếp tục chồng chất. Tóc của vợ và chồng rồi cũng sẽ bạc mầu. Con cái rồi sẽ lớn lên ĺa bỏ cha mẹ để đi xây dựng cuộc sống riêng, c̣n lại cuối cùng cũng chỉ là hai vợ chồng già quanh quẩn trong căn nhà vắng.
Những ngày ấy sẽ tới mau hơn chúng ta tưỡng rất nhiều, cho nên ngày nào c̣n làm được, hăy xây dựng một nhịp cầu giữa hai vợ chồng. Không có ǵ mũi ḷng hơn h́nh ảnh của một cặp vợ chồng già, cay đắng sống gần nhau hay cô độc sống xa cách nhau; và cũng không có ǵ đẹp đẽ hơn h́nh ảnh của một đôi vợ chồng già run rẫy, tay trong tay, dựa vào nhau đi nốt những ngày tháng cuối đời.
Trích dẫn trong đặc san Suối Thiêng: Ấn Bản Đức Tin & Lẽ Thật
